देवी-देवता

पूज्य देवी-देवता एवं दिव्य स्वरूप

सगुण ब्रह्म के पावन स्वरूप, ध्यान मन्त्र, शास्त्रोक्त कथाएं, एवं तीर्थ महात्म्य।

॥ ध्यान मन्त्र ॥

भगवान शिव (महादेव)

ॐ नमः शिवाय

परम चेतना, अज्ञान व काम के संहारक, योगियों एवं ध्यानियों के परम आराध्य।

॥ पौराणिक आख्यान ॥

भगवान शिव कल्याणकारी हैं। समुद्र मन्थन के समय सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड की रक्षा हेतु उन्होंने कालकूट विष का पान किया और नीलकंठ कहलाए।

प्रमुख तीर्थ व देवालय:
Kashi VishwanathKedarnathMahakaleshwarSomnathRameshwaram
शास्त्र संदर्भ:

Shiva Purana • Shvetashvatara Upanishad • Yajurveda Shri Rudram

॥ ध्यान मन्त्र ॥

भगवान श्रीकृष्ण

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय

पूर्ण पुरुषोत्तम परमेश्वर, श्रीमद्भगवद्गीता के उद्गाता, ज्ञान, कर्म एवं प्रेम के परम स्वरूप।

॥ पौराणिक आख्यान ॥

द्वापर युग में धर्म की संस्थापना, अधर्म के विनाश और कुरुक्षेत्र के धर्मयुद्ध में अर्जुन को गीता का दिव्य उपदेश देने हेतु श्रीकृष्ण का पावन अवतरण हुआ।

प्रमुख तीर्थ व देवालय:
DwarkadhishBanke Bihari VrindavanJagannath PuriGuruvayur
शास्त्र संदर्भ:

Srimad Bhagavad Gita • Srimad Bhagavatam • Mahabharata

॥ ध्यान मन्त्र ॥

माँ दुर्गा (आदिशक्ति)

ॐ दुं दुर्गायै नमः

सृष्टि की आद्याशक्ति, दुर्गतिनाशिनी, समस्त दैवी शक्तियों का संयुक्त पावन स्वरूप।

॥ पौराणिक आख्यान ॥

समस्त देवताओं के सम्मिलित तेज से महिषासुर वध एवं धर्म की रक्षा हेतु भगवती दुर्गा का प्राकट्य हुआ।

प्रमुख तीर्थ व देवालय:
Vaishno DeviKamakhya TempleKalighatMeenakshi Amman
शास्त्र संदर्भ:

Devi Mahatmyam • Devi Bhagavatam • Markandeya Purana

॥ ध्यान मन्त्र ॥

मर्यादा पुरुषोत्तम श्रीराम

श्री राम जय राम जय जय राम

श्रीहरि के सातवें पूर्णावतार, सत्य, धर्म, मर्यादा एवं आदर्श जीवन के सर्वोच्च प्रतिमान।

॥ पौराणिक आख्यान ॥

श्रीराम ने जीवन के प्रत्येक सम्बंध और कर्तव्य में मर्यादा का पालन कर रामराज्य की स्थापना की।

प्रमुख तीर्थ व देवालय:
Ram Mandir AyodhyaRameswaramBhadrachalamKalaram Mandir
शास्त्र संदर्भ:

Valmiki Ramayana • Ramcharitmanas • Adhyatma Ramayana

॥ ध्यान मन्त्र ॥

भगवान गणेश (विघ्नहर्ता)

ॐ गं गणपतये नमः

समस्त विघ्नों के नाशक, बुद्धि एवं विवेक के दाता, प्रथम पूज्य देव।

॥ पौराणिक आख्यान ॥

माता पार्वती के पावन संकल्प से प्रकट, महादेव द्वारा प्रथम पूज्यता का वरदान प्राप्त।

प्रमुख तीर्थ व देवालय:
Siddhivinayak MumbaiAshtavinayak TemplesTrinetra Ganesha Ranthambore
शास्त्र संदर्भ:

Ganesha Purana • Mudgala Purana • Ganapati Atharvashirsha

॥ ध्यान मन्त्र ॥

भगवान हनुमान (संकट मोचन)

ॐ हं हनुमते नमः

परम रामभक्त, अष्टसिद्धि एवं नवनिधि के दाता, संकटमोचन एवं असीम पराक्रम के प्रतीक।

॥ पौराणिक आख्यान ॥

महाबलशाली हनुमान जी ने समुद्र पार कर सीताजी की खोज की और लक्ष्मण जी के प्राणों की रक्षा हेतु द्रोणागिरि पर्वत उठाया।

प्रमुख तीर्थ व देवालय:
Sankat Mochan VaranasiHanumangarhi AyodhyaMehndipur BalajiSalasar Balaji
शास्त्र संदर्भ:

Sundarakanda • Hanuman Chalisa • Shiva Purana